काठमाडौं । अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले विनाशकारी बाढीपहिरोपछि उद्धार तथा राहतका लागि भारतले गरेको सहयोगप्रति भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी, भारत सरकार र भारतीय जनताप्रति आभार व्यक्त गरेका छन् ।
उनले विपद्पछिको पुनर्निर्माणका लागि नेपाललाई ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग आवश्यक पर्ने बताएका छन् ।
भारतीय समाचार संस्था एएनआईसँग कुरा गर्दै डा.वाग्लेले भारतले सन् २०१५ को भूकम्पपछि जस्तै यसपटक पनि नेपाललाई सहयोग गरेको बताए । उनले पछिल्लो विपद्बाट भएको क्षति नेपालको मात्र नभई दक्षिण एसियाकै लागि गम्भीर चुनौती भएको उल्लेख गरे ।
डा.वाग्लेका अनुसार पछिल्लो प्रारम्भिक क्षति मूल्यांकनमा नेपालमा करिब २ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको भौतिक क्षति भएको छ । त्यस्तै, थप १ अर्ब डलर बराबरको आर्थिक नोक्सानी भएको प्रारम्भिक अनुमान छ ।
‘बिल्ड ब्याक बेटर’ अर्थात् अझ सुरक्षित र दिगो संरचना निर्माण गर्ने हो भने पुनर्निर्माणको लागत आगामी केही वर्षमा ४ अर्ब ५० करोडदेखि ५ अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी पुग्न सक्ने उनले बताए ।
नेपालले पुनर्निर्माणका लागि भारतसहित अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारबाट सहयोग अपेक्षा गरेको वाग्लेले बताए । भारतसँग कति रकम अपेक्षा गरिएको छ भन्नेबारे भने नेपालले निश्चित अंक तोक्न नचाहेको उनको भनाइ छ । सन् २०१५ को भूकम्पपछि नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग करिब ४ अर्ब डलर सहयोग माग्दा भारतले १ अर्ब डलर सहयोग गरेको स्मरण गर्दै वाग्लेले त्यसमध्ये २५ प्रतिशत अनुदान र बाँकी सहुलियतपूर्ण ऋण रहेको बताए ।
पुनर्निर्माणका लागि नेपालले ‘डेब्ट फर रिकभरी स्वाप’ लगायत नवीन वित्तीय उपकरण प्रयोग गर्ने विषयमा समेत छलफल अघि बढाउने भएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय साझेदार तथा छिमेकी मुलुकसँग आवश्यकता र परिस्थितिअनुसार सिर्जनात्मक वित्तीय विकल्प खोजिने उनले बताए । वाग्लेले विपद्का कारण करिब १ हजार ४ सय जनाको मृत्यु र ५ हजारभन्दा बढी बेपत्ता भएको जानकारी दिएका छन्। बेपत्तामध्ये करिब १९० जना भारतीय नागरिक रहेको उनले बताए ।
जलवायु परिवर्तनका कारण यस्ता विपद् आगामी दिनमा अझ बढ्न सक्ने भन्दै वाग्लेले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको ध्यान नेपालजस्ता कमजोर तथा उच्च जोखिममा रहेका मुलुकतर्फ केन्द्रित गर्नुपर्ने बताए । नेपालको हरितगृह ग्यास उत्सर्जन न्यून भए पनि जलवायु परिवर्तनको असर भने नेपाली जनताले भोगिरहेको उनको भनाइ छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग जुटाउने अभियानअन्तर्गत डा.वाग्ले दोहा, न्यूयोर्क र वासिङ्टन डिसीसहित विभिन्न मुलुक तथा संस्थासँग छलफल गर्ने तयारीमा छन् । उनले एसियाली पूर्वाधार लगानी बैंक, विश्व बैंक र संयुक्त राष्ट्रसंघसँग पुनर्निर्माण तथा वित्तीय सहयोगबारे छलफल गर्ने बताएका छन् ।
अक्टोबरमा बैंककमा हुने ब्रेटन उड्स संस्थाहरूको वार्षिक बैठकमा समेत सहभागी हुने उनको भनाइ छ । प्रधानमन्त्री बालेन शाहले पनि संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा नेपालले भोगेको विपद्, जलवायुजन्य जोखिम र पुनर्निर्माणका लागि आवश्यक अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगबारे विषय उठाउने वाग्लेले बताए । उनले आफ्नो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय भ्रमण नयाँदिल्लीबाट सुरु गर्नुले पुनर्निर्माण प्रक्रियामा भारतको सहयोगको महत्त्व देखाउने बताए । एएनआई
